Tijdens de workshop ‘Veelkleurig en actueel biologieonderwijs vmbo’ op het Nibi-congres, werd het nieuwe concept-examenprogramma van de biologie vmbo bovenbouw toegelicht door de vakvernieuwingscommissie biologie van SLO.  Wij waren erbij en noteerden: welke belangrijke keuzes zijn er gemaakt bij dit nieuwe examenprogramma?

Let op! Deze beschrijving gaat over het concept-examenprogramma biologie vmbo zoals het werd gepresenteerd op het Nibi-congres. Het definitieve examenprogramma kan anders worden. Er kunnen dingen veranderen naar aanleiding van de pilots in scholen, politieke ontwikkelingen, enzovoorts.

1. Meer uitdaging

Minder reproductie, meer nadenken. Deze insteek van het concept-examenprogramma biologie vmbo werd hartstochtelijk benadrukt door Jeff Gradener, lerarenopleider van de Hogeschool Utrecht en lid van de vakvernieuwingscommissie biologie. Daarom zetten we het bovenaan in deze top 5: een biologie programma dat leerlingen in het vmbo meer uitdaagt, en meer ruimte geeft voor het toepassen van biologische kennis.

2 Ook een informatiekatern voor het VMBO

Het is al langer een vreemde tegenstelling: havo- en vwo-leerlingen mogen gebruik maken van een informatiekatern (lees: binas), maar leerlingen in het vmbo moeten alles uit hun hoofd leren. Wat betreft de makers van dit examenprogramma komt daar een einde aan. Ook de leerlingen in de vmbo bovenbouw mogen gebruik gaan maken van een informatiekatern. Hierdoor ontstaat er ook meer ruimte voor het toepassen van kennis.
Uiteindelijk zal het CvTE (College voor Toetsen en Examens) beslissen of er echt een informatiekatern komt.

3. Natuurwetenschappelijke denkwijzen

Natuurlijk bestaat de basis van het examenprogramma uit biologische concepten, de vakinhoud. Daarnaast krijgen denkwijzen, werkwijzen en vraagstukken een duidelijke plek binnen het examenprogramma. Deze vormen als het ware het cement tussen de bakstenen, en geven richting en relevantie aan biologische vakkennis.

Denkwijzen helpen leerlingen om door een natuurwetenschappelijke bril te kijken, en (nieuwe) verschijnselen verklaren. Neem bijvoorbeeld het onderscheiden van patronen, het zien van oorzaak en gevolg, of systeemdenken. Het denken in systemen, zoals ecosystemen, kan leerlingen helpen om de complexe werkelijkheid te bestuderen, en hoofd- en bijzaken te onderscheiden.

Denkwijzen zijn niet specifiek voorbehouden aan de biologie, maar komen in alle natuurwetenschappen voor, en geven daardoor ook een stuk verbinding tussen de vakken. Niet voor niets heten denkwijzen in het Engels ‘cross-cutting concepts’.

4. Meer nadruk op werkwijzen

Werkwijzen gaan over het toepassen van de biologische vakkennis. Er zijn typische natuurwetenschappelijke werkwijzen, zoals het gebruik van wiskunde of het plannen en uitvoeren van natuurwetenschappelijke modellen. Hierbij wordt onderzoeken genoemd, en krijgt de natuurwetenschappelijke vaardigheid ontwerpen een duidelijke plek.

Ook algemene werkwijzen komen aan bod in het biologie examen vmbo, zoals het verkrijgen, beoordelen en communiceren van informatie. Een dergelijke werkwijze kan leerlingen helpen om desinformatie te onderscheiden bij biologische concepten, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, klimaat, stikstof, of het voorkomen van zwangerschappen.

5. Vraagstukken als schooleigen context

Vraagstukken bieden de mogelijkheid om biologische concepten in een specifieke context aan te bieden, die past bij de school, de leerlingen of de omgeving. Op dit moment staan er vier vraagstukken geformuleerd in het concept examenprogramma. Dat zijn: Gezondheid, Voedselproductie, Natuur en Klimaatverandering.

Minder tijd voor het vak biologie?

De vraag die niet werd beantwoord en die dus ook niet in deze top 5 staat, is een zorg van veel bètadocenten: gaat het biologie-onderwijs in dit nieuwe examenprogramma echt uren inleveren om plaats te maken voor burgerschap en digitale geletterdheid? Het is een vraag die voorlopig als een donkere wolk boven dit verder veelbelovende programma blijft hangen.

De nieuwste biologie vmbo bovenbouw vind je bij Biologieles.nl
Goed voor het huidige examenprogramma, en met een blik op de toekomst.
Bekijk vrijblijvend de digitale leeromgeving